Rośliny

Trędownik bulwiasty (Scrophularia nodosa)

Trędownik (Scrophularia L.) – rodzaj roślin należący do rodziny trędownikowatych obejmujący prawie 200 gatunków, występujący w Europie, Azji Zachodniej po lasy Syberii. W Polsce pospolity, a to za sprawą kilku gatunków do których należą:
trędownik bulwiasty (Scrophularia nodosa L.)
trędownik omszony (Scrophularia scopolii Hoppe)
trędownik skrzydlaty t. oskrzydlony (Scrophularia umbrosa Dumort.)
trędownik wiosenny (Scrophularia vernalis L.)
Typowym przedstawicielem jest Trędownik bulwiasty (Scrophularia nodosa), bylina dość pospolita choć nie łatwa do znalezienia w naturalnym stanowisku. Rośnie w lasach liściastych, zaroślach, na brzegach potoków, w rowach, porębach, siedliskach ruderalnych, preferuje świeże i próchniczne gleby. Nazwa gatunku pochodzi od charakterystycznych bulw na kłączach, a inne źródła podają ze nazwę zawdzięcza kielichom kwiatowym w kształcie bulw, które po przekwitnięciu utrzymują się nawet do późnej jesieni.
 
trendownikL.jpg
Kwitnący trędownik bulwiasty
   
Trędownik bulwiasty to bylina  hemikryptofit. Wiosną z bulwiastego zgrubiałego kłącza wyrasta  łodyga, prosta, wzniesiona, naga, czterokańciasta, w porywach osiąga do 120cm wysokości. Łodyga porośnięta dużymi naprzeciwległymi liśćmi, które zmniejszają się ku wierchowi. Dolne liście mają blaszkę zaokrągloną, górne zaostrzoną, szystkie są ząbkowane, nagie, mają brudnozielony kolor i czterokańciaste ogonki liściowe. Łodygi zwieńczone kwiatami grzbiecistymi, dwuwargowymi o bulwiastym kształcie.
 
trendownikK.jpg
Kwiat trędownika bulwiastego
    
Pojedyncze kwiaty długości 5-8mm górna część brunatna dolna zielonkawa Kwitnie od czerwca do sierpnia (wtedy najłatwiej go znaleźć), masowo oblatywany jest przez błonkówki. Roślina miododajna, przez pszczelarzy trędownik bulwiasty uważany jest za jedną z najbardziej wydajnych krajowych bylin.
trendownikN.jpg
Nasiona trędownika są bardzo małe
    
W warunkach naturalnych trendownik rozmnaża się przez samosiew nasion, tworząc bardzo gęste stanowiska. W warunkach ogrodowych trendownika możemy pozyskać poprzez ukorzenienie bulw z tzw. piętką, albo przez wysiew nasion. Optymalnym terminem wysiewu jet wczesna i wilgotna wiosna, a warunkiem dobrych wschodów jest wysianie nasion rzutowo na powierzchnie wiecznie wilgotnego i osłoniętego rozsadnika. Nasion trendownika nie wolno przykrywać, gleba powinna być próchniczna koniecznie z niewielka ilością torfu. Późna wiosna pozyskane siewki trendownika przesadzamy na miejsce stałem w dość dużym rozstawie 30x30cm, stanowisko słoneczne do lekko zacienionego.
  
Trędownik jest roślina leczniczą a surowcem zielarskim jest kwitnące ziele trendownika, które zawierają flawony (diosmina), o działaniu przeciwobrzękowym. Diosmina hamuje ponadto wydzielanie histaminy. Z tego powodu stosowany jest w niewydolności krążenia żylnego. Surowiec zawiera również irydoidy (harpagozyd) działające przeciwbólowo i przeciwzapalnie. Ponadto w surowcu możemy znaleźć  liczne kwasy fenolowe w tym kwas kawowy, cynamonowy, chlorogenowy, ferulowy, protokatechowy, wanilinowy, p-kumarowy i salicylowy, oraz  trójterpeny i saponiny triterpenowe, olejek eteryczny, alkohole cukrowe.
Łatwość dostępu do ziela i bogactwo składników czynnych sprawiło ze trendownik bulwiasty od wieków stosowany był przez tradycyjna medycyna ludową jako panaceum na wiele dolegliwości, by wymienić tylko:

choroby reumatyczne,
choroby układu imunologicznego (hamuje autoagresję)
atopowe zapalenie skóry
wypryski i trudno gojące się rany
stany zapalne skóry i tkanek podskórnych
łuszczyca,
oparzenia termiczne, słoneczne i odleżyny,
owrzodzenia skórne i błon śluzowych,
stłuczenia, kontuzje, sińce po urazach,
skąpomocz i stany zapalne narządów płciowych
zaparcia,
osłabienie serca (działa kardiostymulująco)
stany zapalne jamy ustnej i gardła.
  
Trędownik z powodzeniem zastępuje droga i trudno dostępna hakorośl (Harpagophytum) znaną też jako koci pazur, czarci pazur, diabelski szpon w leczeniu kolagenoz i chorób autoimmunologicznych.

Handzlówka 2017
Wszelki prawa zastrzeżone, kopiowanie zdjęć i tekstów bez zgody autora zabronione