Rośliny

Wszewłoga górska – (Meum athamanticum)

Okazała bylina z rodziny roślin selerowatych, gatunek subatlantycki. Występuje w Eropie Zachodniej i Środkowej w Polsce na nielicznych stanowiskach w Sudetach, zasiedla łąki i hale górskie. Preferuje obszary o klimacie umiarkowanie chłodnym. Rośnie na stanowiskach umiarkowane nasłonecznionych, na glebach przeciętnie wilgotnych, słabo kwaśnych, średnio zwięzłych i umiarkowanie żyznych. W sprzyjających warunkach tworzy ogromne łany czego dowodem jest zdjęcie poniżej
 

natura.jpg

Stanowisko naturalne wszewłogi, północne Alpy

 

Wszewłoga górska dorasta do 60 cm. Pędy kwiatowe proste wzniesione, dęte, o średnicy 4-20 mm, żebrowane i kanciasto bruzdowate, często porośnięte krótką, skierowaną w dół szczecinką. Nierozgałęziona lub tylko z 1-2 gałązkami. Liście delikatne w dotyku, wąskie, wielokrotnie pierzastosieczne, na długich ogonkach, bardzo obficie podzielone na nitkowate odcinki. Najcieńsze końce blaszki są włosowate. Nieliczne liście łodygowe, mniej podzielone, opatrzone pochwą. Liście odziomkowe na długich ogonkach, podłużne, pierzaste. Roztarte liście wydają bardzo przyjemną woń
 

wsze1.jpg

Wiosenne wschody wszewłogi
 

Kwiatostan typowy dla roślin baldaszkowatych, stanowi 6-15 baldaszków różnej długości zebranych w promienisty baldach złożony. Baldaszki mają szypułki z owłosioną stroną wewnętrzną. Kwiaty drobne, promieniste, o białych płatkach, czasem czerwonawych lub różowych. 
 

wsze2.jpg 

Kwitnąca wszewłoga (2 letnia) 

  

wszew5.jpg

Ta sama wszewłoga jako roślina 5 letnia

  

Kwitnie od maja do sierpnia, zapylany jest głównie przez muchówki i chrząszcze. Po zmiażdżeniu wszewłoga górska (szczególnie owoce) wydziela specyficzny, zapach. Owocem są brązowe rozłupki zamknięte eliptyczne lub jajowate długości do 8-10 mm.

 

nasiona.jpg

Nasiona wszewłogi

   
Wszewłogę rozmnażamy poprzez wysiew nasion jak i letni podział karpy korzeniowej. Wysiew nasion należy przeprowadzić zaraz po zbiorze (koniec lipca) , gdyż nasiona posiadają bardzo krótką zdolność do kiełkowania, typowo to 2-3 tygodnie. Potem gdy przeschną bardzo trudno je "zmusić do kiełkowania" i wymagają 3-4 miesięcznej zimnej stratyfikacji. Na odpowiednim stanowisku wszewłoga daje duży samosiew dlatego najlepszy sposób to wysiew jeszcze wilgotnych nasion zaraz po zbiorze do uprzednio przygotowanego podłoża i pozostawieniu ich siłą natury.
 
w_siew.jpg

Samosiejka wszewłogi górskiej, dwa długie liski i pierwszy liść właściwy

Tak wysiane nasiona kiełkują w dużym procencie wiosną roku następnego. Nasiona takie czasem posiadam w swojej ofercie pod koniec lipca. Co zrobić gdy nie mamy dostępu do takich nasion, a te kupione w sklepie internetowym zwykle są przesuszone. Ostatnia deska ratunku to długa zimna stratyfikacja i liczenie na cud. Pierwsze swoje wszewłogi kilka lat temu pozyskałem z takich nasion, przy czym na 100 zakupionych nasion stratyfikowanych przez 4 miesiące skiełkowały zaledwie 2. Małe siewki, szczególnie gdy wzejdą w dużym zagęszczeniu możemy przepikować do doniczek. Zabieg ten robimy bardzo ostrożnie, siewki mimo ze są bardzo małe  10-15mm posiadają bardzo głęboki system korzeniowy nawet 5-7cm   
 
wsze_sad.jpg
Sadzonki wszewłogi uzyskane poprzez podział
  
Drugą metodą rozmnażania to podział karpy korzeniowej. Z mojego 2 letniego doświadczenia wynika, że nie jest tu ważny termin wiosna lato czy wczesna jesień, ważne by wykopana karpa rośliny matecznej była odpowiednio duża i posiadała kilka pędów. Robimy sadzonki z tzw piętką, tak by każdy pęd posiadał kawałek kłącza. Tą metodą w jednym sezonie z jednej wszewłogi można pozyskać kilka sadzonek.   
 
Cała roślina jest lecznicza Surowcem zielarskim jest korzeń, ziele i nasiona. Zawiera cukier roślinny, gumy roślinne, olejki eteryczne, skrobię, olej, żywice i inne związki.
 
Niedźwiedzia siła wszewłogi górskiej

„Kto dobrze oczyszcza, ten dobrze leczy” – mawiała św. Hildegarda, a sposobów na gruntowne oczyszczanie podaje nam kilka. Planując wiosenny detoks, warto zacząć „od końca”, czyli narządów wydalniczych, których zadaniem jest skuteczne usunięcie szkodliwych produktów przemiany materii. Od ich drożności zależy szybkość i efekt dalszych etapów oczyszczania. Tyle w teorii, tymczasem wszyscy wiemy, że leniwe i przeciążone zimowa dietą jelita nie zawsze mogą się uporać ze zgromadzonym w nich materiałem, co skutkuje magazynowaniem się złogów i rozwojem wewnątrz chorobotwórczych bakterii. Udrożnienie oraz oczyszczenie jelit ze złogów jest kluczowym elementem w procesie oczyszczenia całego organizmu; przepełnione nie mogą wydalić produktów wytrąconych podczas oczyszczania wątroby lub nerek, co może prowadzić do poważnej intoksykacji pozostałych narządów. Jak więc wspomóc pracę jelit i odbudować ich strukturę bez podrażniania ich delikatnych ścian dodatkową dawką chemii?
 

W walce o zdrowe jelita nadchodzi z pomocą Hildegarda, która chorobotwórcze patogeny z łatwością pokonuje działaniem „cenniejszej niż złoto” wszewłogi górskiej. Roślina ta, jak sugeruje mniszka, tępi wszystkie złe soki, tak oczyszczając człowieka, jak oczyszcza się garnek z pleśni. Nieprzypadkowe jest określenie wszewłogi mianem „niedźwiedziej siły”, bo ta delikatnie wyglądająca roślina działa w jelitach niczym najmocniejszy detergent. Usuwa wszelkie zalegające w nich złogi, toksyny oraz bakterie powstałe wskutek fermentacji zatrzymanego jedzenia. „Hildegardowe złoto” o sile działania na wielką skalę nie tylko udrażnia jelita. Regularnie spożywana odbudowuje kosmki jelitowe, a to sprzyja płynnemu i kompletnemu przesuwaniu się resztek pokarmowych po ich ścianach, aż do ostatecznego usunięcia ich z organizmu.
 

Żołciopędne, oczyszczające

Kwas ferulowy, kawowy i cynamonowy zawarte w korzeniu wszewłogi działają antyseptycznie, przeciwgnilnie i przeciwzapalnie na jelita odbudowując kosmki jelitowe i oczyszczając, ale też ochronnie na miąższ wątroby jednocześnie regenerując ją i wzmagając wydzielanie żółci. Ponad to zostaje przywrócona do równowagi praca całego układu trawiennego, wraz z wydalaniem złogów, niestrawionych resztek pokarmu i bakterii, które się na ich skutek tworzą, poprawieniem trawienia i przyswajania składników pokarmowych.
  
Moczopędne,przeciwreumatyczne, rozkurczowe

Działanie moczopędne i rozkurczowe zawdzięcza korzeń wszewłogi kumarynowcom, monoterpenom i ftalimidami w niej występującym m.in. ligustylidowi. Dzięki temu też , razem z moczem z organizmu usuwane są toksyny, kwas moczowy i chlorek sodu, co ma zbawienny wpływ w przypadku np. reumatyzmu i dny moczanowej, oraz kamicy nerkowej czy infekcji dróg moczowych. Spazmolityczne czyli rozkurczowe działanie wszewłogi górskiej na mięśnie gładkie np. układu pokarmowego, oddechowego, moczowego czy macicę przynosi ulgę w dolegliwościach tych obszarów takich jak niestrawność, zalegająca wydzielina w płucach i oskrzelach czy zaburzenia miesiączkowania
    
Rozgrzewające, napotne, pobudzające krążenie

Wszewłoga górska oddziałuje w ciele pobudzając krążenie, rozszerzając naczynia krwionośne, wzmagając skurcze serca i rozgrzewając, działając jednocześnie napotnie co pomaga zwalczyć gorączkę. Kombinacja aktywnych związków i składników zawartych w korzeniu działa immunostymulująco, antydepresyjnie, mobilizując o do walki z przeziębieniem i osłabieniem. Dodatkowo wyciąg alkoholowy z korzenia poprzez zwiększenie ukrwienia narządów płciowych, pogłębia wrażliwość stref erogennych na bodźce. Jest to również znakomity środek mlekopędny dla matek karmiących piersią mających problemy ze zbyt mała ilością pokarmu.
   
Przeciwnowotworowe

Dzięki składnikom zawartym w korzeniu takim jak falkarinon czy kwasy fenolowe, które są antyutleniaczami wszewłoga górska wykazuje również działanie antynowotworowe. Kwas kawowy i ferulowy blokują związki kancerogenne, które powstają w trakcie metabolicznych przemian niektórych substancji rakotwórczych, np. 4-nitrochinolino-1-tlenków. Ponadto kwas kawowy przeciwdziała oksydacji lipoprotein, chroni również komórki przed uszkodzeniami, które mogłaby wywołać utleniona frakcja LDL- „zły cholesterol”. 

Handzlówka 2017
Wszelki prawa zastrzeżone, kopiowanie zdjęć i tekstów bez zgody autora zabronione