Rośliny
Dereń jadalny, dereń właściwy (Cornus mas L.) – gatunek rośliny z rodziny dereniowatych.
W naturze głównie spotykamy go na terenach dzisiejszej Ukrainy, w pasie wzdłuż Dniestru, w obwodzie Iwanofrankowskim, oraz na Krymie. Dawniej często sadzony w wielu ogrodach i parkach, potem za sprawą szczepionych drzew owocowych został z nich wyparty. W ostatnim czasie znów zaczyna coraz częściej gościć w naszych sadach i parkach, a w prasie fachowej można znaleźć doniesienia o zakładaniu plantacji wielkotowarowych.
 
  deren4.jpg
Błyszczące owoce derenia po letnim deszczu
 
Dereń to rozłożysty krzew, lub małe drzewo dorastające w zależności od odmiany do 3-5m wysokości, jego forma zależy od sposobu cięcia i prowadzenia młodych siewek. Cenną cechą biologiczna derenia jest brak przemienności w owocowaniu. Oznacza to, że jak tylko wejdzie w okres owocowania 3-5 lat od wysiania robi to regularnie przez 100-150 lat!. Derenie są całkowicie mrozoodporne, nie są atakowane przez szkodniki, nie chorują, stąd nie wymagają ochroni chemicznej, są wręcz idealne do amatorskich nasadzeń w przydomowych ogrodach i działkach. Z jednego 10 letniego derenia co roku możemy średnio zebrać 20-50kg owoców, a z starszych osobników powyżej 50 lat nawet 100-150kg. Owoc derenia to mały mięsisty pestkowiec, zwykle koloru intensywnie czerwonego, istnieją też odmiany bordowe żółte, a nawet białe. Średnia masa owocu wynosi 1,6–2,6 g, a u odmian wielkoowocowych do 4-7 g. Owoce zależnie od odmiany i warunków środowiskowych dojrzewają od sierpnia do września, są jadalne, choć spożycie na surowo większej ilości nie jest łatwym zadaniem. Wszystko przez lekko cierpki i kwaśny smak, ale doskonale nadają się na różnego rodzaju przetwory. Można z nich przyrządzać wspaniałe konfitury, dżemy, kompoty, marmolady wina oraz i soki. Niedojrzałe, jeszcze zielone derenie można kisić podobnie jak ogórki, a potem po zalaniu oliwą podawać jak oliwki. Owoce derenia są też podstawowym składnikiem królowej wszystkich Polskich nalewek czyli "dereniówki. Nadwyżki derenia możemy kandyzować lub suszyć (suszy się dość łatwo i szybko), a następnie wykorzystywać do aromatyzowania marynat i herbatek. Niezależnie od postaci surowej, suszonej, czy kiszonej owoce derenia są bogatym źródłem witamin (przede wszystkim C, P, A), związków żelaza, garbników, kwasów organicznych, soli mineralnych, pektyn i olejków eterycznych. Znakomicie uzupełniają naszą dietę w wartościowe składki odżywcze. Przy wszystkich walorach pro zdrowotnych jest tez wspaniałym krzewem ozdobnych. Wczesną wiosną (przełom lutego-marca) jeszcze w okresie bezlistnym zakwita na żółto, lato i jesień zdobią go błyszczące liście, a potem szkliste i błyszczące w słońcu soczyste owoce.
 
deren1.jpg

Kwitnący dereń 

 
deren3.jpg

Odmiana wielkowocowa

 
Wraz z ostatnim wzrostem popularności derenia w naszym kraju, pojawiło się w sprzedaży kilka odmian tej rośliny, rodem znad Dniepru. W państwowym rejestrze Roślin Uprawnych Ukrainy znajdziemy ich aż 14, kilka z nich możemy spotkać w ofercie rodzimych szkółek sadowniczych.  Pojawiają się tez odmiany wyselekcjonowane w Austrii i Słowacji. Największą popularnością cieszą się odmiany tzw wielkowocowe, oraz te z których owoce się nie osypują
 
deren2.jpg

Dereń jadalny w środku z boków odmiana wielkoowocowa

 
 
Kilka z nich przedstawiam poniżej:
 
"Devin" owoce 1,9 g odmiana niska max 3m
"Dublany" owoce 3,6 g brunatne
"Elegantnyj" owoce 5 g dojrzałe nie osypują się na ziemię
"Flava" owoce 2,7g żółte o smaku ananasa
"Jantarnyj" owoce 3,5 g odmiana o żółtych owocach
"Jolico" owoce 4–6 g bardzo duża zawartość ekstraktu i witaminy C.
"Juliusz" owoce 2,7g polska odmiana z arboretum Bolestraszyce
"Swietljaczok" owoce kuliste 7,5g największe pojedyncze szt. to nawet 11g
"Titus" owoce 1,8-2,7 g silny wzrost , najpopularniejszy w Polsce.
"Wydubieckij" owoce 6g jedna z najplenniejszych odmian.
 
Dereń jak już pisałem jest całkowicie mrozoodporny, odporny także na susze, ale nie znosi terenów podmokłych, z powodzeniem można go uprawiać na terenie całego kraju. Jak większość pestkowców doskonale rośnie na glebach żyznych i obfitych w wapń, dobrze radzi sobie nawet na glebach ciężkich, wręcz gliniastych. Zdecydowanie preferuje stanowisko słoneczne, gdzie rodzi regularnie i obficie.
     
Derenia rozmnażamy poprzez wysiew nasion, sadzonki pędowe oraz odkłady. Wysiew nasion to najprostsza metoda, choć wymaga trochę zabiegów i cierpliwości. Nasiona najlepiej wysiać zaraz po zbiorze (wczesna jesień), albo wiosną po kilkumiesięcznej zimnej stratyfikacji. Nasiona wysiane jesienią (wprost do gruntu) przechodzą naturalna stratyfikację i kiełkują na wiosnę w następnym roku, te poddane sztucznej stratyfikacji wysiane w kwietniu pod koniec lata. Niezależnie od sposobu przeprowadzonej stratyfikacji (naturalna, sztuczna) część nasion zalegnie w ziemi i kiełkują dopiero w kolejnych latach. Rozmnażanie derenia z sadzonek zielnych przeprowadzamy na początku czerwca. Pobrane sadzonki długości ok 10-12cm cięte w dolnym węźle po potraktowaniu ukorzeniaczem do sadzonek zielnych umieszczamy w doniczkach np. P9 z mieszaniną torfu, piasku i perlitu w proporcjach 1:1:0,5. Sadzonki wymagają ciepła i stale wilgotnego podłoża, dlatego umieszczamy je w szklarni i w miarę możliwości przykrywamy np słoikiem czy obcięta butelka PET. Po 6-8 tygodniach oceniamy stan ukorzenienia, dobrze ukorzenione przesadzamy do większych doniczek, a jesienią lub wiosną roku następnego na miejsce stałe.
 
Dereń dobrze znosi przycinanie, można go prowadzić w formie dużego krzewu, niewielkiego drzewa, czy innej formy ozdobnej. Z własnego doświadczenia kilkunastoletniej uprawy dereni zdecydowanie polecam formę drzewiastą. Łatwiej pod takimi dereniami kosić trawę, ściółkować, czy zbierać owoce z rozłożonej plandeki. Jeżeli zamierzamy uzyskać taką formę należy po posadzeniu sadzonkę przywiązać ją palika i pozostawić tylko pęd pionowy tzw przewodnik i krótko obcinając pędy boczne. Zabieg ten powtarzamy przez kolejne lata, a gdy dereń osiągnie wysokość ok 150cm pozostawiamy pojawiające się nowe pędy boczne które utworzą koronę przyszłego drzewa. Starsze osobniki nie wymagają palików, a ewentualne cięcie ograniczamy do tzw cięcia prześwietlającego. Dereń jako roślina prawie dzika nie wymaga nawożenia, wiosną w obrysie korony możemy go podsypać niewielką dawką wieloskładnikowego nawozu mineralnego, w zależności od ph ziemi wskazane jest tez nawożenie wapnem ogrodniczym.

Handzlówka 2017
Wszelki prawa zastrzeżone, kopiowanie zdjęć i tekstów bez zgody autora zabronione