Rośliny
 Maca (Lepidium meyenii)

Maca dawniej rosła w całych Andach, obecnie spotykana jest tylko w niektórych rejonach na wysokości ponad 3800m. n.p.m., a nawet do 4450m. n.p.m. Pierwotnie uprawiana była  w strefie zwanej “suni” oraz “puna”, w których niskie temperatury i silne wiatry nie pozwalają na wzrost większości innych roślin. Średnie temperatury w okresie wegetacji macy waha się od -2 do 13 °. Obecnie na skale przemysłową, o ile można tak napisać o uprawie w tak ekstremalnych górskich warunkach, maca uprawiana jest w Peru, Boliwii, oraz w Brazylii. Dziś wiemy, że maca to cenne źródło białka, węglowodanów, kwasów tłuszczowych, błonnika, niezbędnych aminokwasów, witamin i soli mineralnych, a także fitosteroli, olejków gorczycznych, garbników i saponin. Trudno zatem jednoznacznie stwierdzić, czy mąkę uzyskiwaną poprzez zmielenie wysuszonych korzeni powinno się zaliczać do wyjątkowych surowców odżywczych, czy roślin leczniczych do każdej klasyfikacji pasuje jak ulał. Jako ciekawostkę można wspomnieć, że NASA wpisała mąkę z korzenia rośliny na listę żywności przeznaczonej dla kosmonautów.
   
maca_3.jpg

W warunkach naturalnych maca uprawiana jest w miejscach gdzie nie wyrosną inne rośliny jadalne, typowo są to wysokogórskie pastwiska, odłogi i nieużytki. W warunkach Polski macę możemy uprawiać w typowej glebie ogrodowej z dodatkiem piasku i drobnego żwiru w drugim roku po oborniku. Macę wysiewamy wprost do gruntu podobnie jak rzodkiewki, przy czym termin wysiewu nie jest tu krytyczne. Maca kwitnie i wydaje nasiona w drugim roku po wysianiu (wysiew jesienny) dając duży samosiew. Jedna dorodna roślina w porywach tworzy nawet 1000 nasion

Zakupione nasiona możemy wysiać jesienią tak jak to się dzieje w warunkach naturalnych lub wiosna-lato roku następnego. Okres wegetacji jest dość długi 260-280 dni, który przy siewie jesiennym jest jeszcze wydłużony o zimowy spoczynek. Maca nie jest atakowana przez szkodniki, a wręcz je odpycha, dlatego rdzenni mieszkańcy Peru sadzą ją wraz z ziemniakami jak antidotum na szkodniki roślin okopowych. Średni plon macy z hektara wg Ministerstwa Rolnictwa Peru to ok 5-7ton, czyli dość sporo jak na tak niekorzystne warunki uprawy. Jak dotąd nie dotarłem do analiz jaki ma wpływ miejsce uprawy na zawartość składników aktywnych. Można założyć że jest ich mniej, jednak ten „niedobór” ilościowy zrekompensuje nam większa masa wykopanych bulw. Warto posadzić tę ciekawa rośliną w ogródku i spróbować jej cudownych właściwości w postaci świeżej takiej której nie można nabyć w sklepach.

 

maca_2.jpg
Maca czerwona

“Skarb Inków”, “peruwiański żeń-szeń”, „naturalna Viagra” - tak mówi się o mące z korzenia andyjskiej rośliny o nadzwyczaj szerokim wachlarzu właściwości. Surowcem najbardziej pożądanym tej rośliny jest korzeń. W czasach prekolumbijskich maca była uznawana za surowiec cenniejszy niż złoto i zarezerwowana dla nielicznych wybrańców. Od setek lat stanowi jeden z podstawowych elementów diety w krajach Ameryki Środkowej i Południowej i wykorzystywana jest jako naturalny środek leczniczy, a w ciągu ostatnich dwóch dekad stała się przedmiotem szczegółowych badań, które potwierdzają jej niezwykłe właściwości.


macan.jpg

Nasiona macy

madz.jpg

Siewki macy

Świeże korzenie zawierają ok. 80% wody, w wysuszonych jest jeszcze ponad 10%. W pozostałej masie znajduje się 10%-13% białek, 25%-78% węglowodanów, 8,5% błonnika, ponad 2% tłuszczów oraz prawie 5% popiołu. Zawierają także znaczną ilość niezbędnych aminokwasów, żelaza i wapnia jest w nich więcej niż w ziemniakach. Spośród kwasów tłuszczowych w największej ilości zawierają kwas linolenowy, palmitynowy i oleinowy. Są w nich także obecne sterole, ergosterol, brassikasterol, 7,22 – ergostadienol, witaminy (A, B1, B2, B6, C, E) i minerały takie jak Ca, Fe, Cu, Zn, Mn, K, Na i jodki. Oprócz tych wszystkich składników w bulwach znaleziono też glukozynolaty oraz olejki gorczyczne, garbniki, saponiany, taniny, steroidy.

 

maca.jpg
 Zasuszone bulwy macy

Maca, podobnie jak żeń-szeń, należy do roślin o właściwościach adaptogennych. Oznacza to, że roślina nie działa specyficznie, lecz usprawnia różne funkcje organizmu w zależności od jego potrzeb i uodparnia go poprzez szerokie oddziaływanie na fizjologię organizmu. Poza działaniem immunostymulującym, maca wykazuje też właściwości energetyzujące. Stosowanie zaleca się przede wszystkim w okresie rekonwalescencji, w leczeniu zespołu przewlekłego zmęczenia, w stanach osłabienia organizmu i wycieńczenia. W sieci możemy znaleźć opisy stosowania macy w postaci proszku-mąki bo w takiej postaci można ja kupić w sklepach z zdrową żywnością. Mając swoje świeże "korzonki macy" możemy z niej przygotowywać surówki dodawać do sałatek i zup jarzynowych, lub po prostu odkrojony plasterek żuć kilka razy dziennie podobnie jak żeń-szeń. Jesienne nadwyżki możemy ususzyć i w takiej postaci wykorzystywać, lub nawet zmielić w młynku do zboża. Biorąc Maca na pusty żołądek zwiększamy szybkość wchłaniania i ilość wchłoniętych składników odżywczych. W formie zmielonej doskonale się sprawdza jako dodatek do koktajli warzywno-roślinnych, przecierów i innej żywności. Maca ma delikatny, orzechowy smak i może być włączona do diety na wiele sposobów. Sproszkowany korzeń można dodawać m.in. do zup, herbat ziołowych, jogurtu, płatków śniadaniowych, sałatek i past do pieczywa.


Zalecana dzienna dawka proszku to nie więcej niż 2 łyżeczki, przy czym suplementację należy rozpocząć od ½ łyżeczki i stopniowo zwiększać spożycie. U niektórych osób początkowo mogą pojawić się efekty uboczne w postaci złego samopoczucia; nie wynikają one jednak z toksyczności rośliny, lecz z zainicjowanego przez nią procesu odtruwania organizmu.
Wskazane jest stosowanie mąki nie dłużej niż 6 dni w tygodniu i odstawienie produktu na 7 dni po każdym miesiącu stosowania. Ze względu na właściwości pobudzające, zaleca się spożywanie mąki rano lub wczesnym popołudniem.

Dla kobiet:

Budowa mięśni 
Zwiększenie energii
Zwiększenie wytrzymałości
Zwiększenie libido
Poprawa Płodności
Wzrost włosów
Poprawa kolorytu skóry
Równoważenie wydzielania hormonów w okresie menopauzy
Zapobieganie osteoporozy
Wspieranie zdrowia tarczycy
Zwiększenie skupienia i jasności myślenia
Zmniejszenie depresji

Black.jpg

Maca czarna

Dla mężczyzn szczególnie polecana jest maca czarna, która posiada inne proporcje związków aktywnych.

Budowanie mięśni 
Zwiększenie energii
Zwiększenie wytrzymałości
Zwiększenie libido i zmniejszenie zaburzeń erekcji
Zmniejszenie gruczołu krokowego
Poprawa płodności, ruchliwość plemników
Wzrost włosów, likwidacja zakoli
Zdrowie prostaty
Mocne zęby i kości
Zwiększenie skupienia i jasności myślenia
Zmniejszenie depresji


Handzlówka 2017
Wszelki prawa zastrzeżone, kopiowanie zdjęć i tekstów bez zgody autora zabronione